महाकाली सन्धिको २२ बर्षपछि…

महाकाली सन्धिको २२ बर्षपछि…
मङ्लबार, भदौ २६, २०७५

चन्द्रकान्त जोशी, कञ्चनपुर
नेपाल–भारत एकीकृत महाकाली सन्धि भएको बाइस बर्षपछि भारतीय पक्षले महाकाली सिँचाइ तेस्रो चरणको मुल नहर निर्माण प्रक्रिया थालेको छ । टनकपुर ब्यारेजदेखि भीमदत्तनगरपालिका–९ मटेना स्थित नेपाल–भारत सिमासम्म भारतले १२ सय मिटर नहर र हेड रेगुलेटर लगायतका संरचना बनाउन थालेको हो ।

द्विपक्षीय बिबादका कारण अघिबढ्न नसकेको महाकाली सन्धि अनुसारको टनकपुरस्थित भारतीय पक्ष एन.एच.पि.सी.ले १२ सय मिटर नहर सहित रेगुलेटर लगायतका संरचना निर्माणका लागि २२ बर्षपछि बोलपत्र आह्वान गरेको छ । महाकाली सिंचाइ आयोजना तेस्रो चरणको कार्यालय महेन्द्रनगरमा सिनियर डिभिजनल ईञ्जिनियर (सिडिई) बीरसिंह धामीका अनुसार, भारतले १८ महिनाभित्र नहर निर्माण गरिसक्ने गरी ठेक्का सुचना जारी गरेको हो ।

भारतीय पक्षले आगामी पुस महिनादेखि नहर निर्माणको काम थाल्ने महाकाली तेस्रो चरणलाई मौखिक जानकारी दिइसकेको छ । सन् १९९६ को एकिकृत सन्धीमा कञ्चनपुरको भीम दत्तनगरपालिका–९ स्थित नेपालको सिमाक्षेत्र पर्ने मटेनासम्म १२ सय मिटर लामो मुल नहर भारतले बनाउने उल्लेख छ । करिब १८ बर्षअघि नेपाल–भारत जलस्रोत मामिला सम्वन्धी समस्या समाधानका लागि गठित् अधिकारसम्पन्न संस्था (जे.सी.डब्लु.आर) को पहिलो बैठकमा यो नहर निर्माणको विषय उठेको थियो । अहिले नेपाल–भारतबिच हेड–रेगुलेटरको सिल लेबलका विषयमा कुरो मिलेको र अब २४४.२५ मिटर सिल लेबलबाट पानी बितरण हुने धामीले बताए ।

सम्झौता अनुसार यता नेपाल तर्फ झण्डै १३ किलोमिटर नहर निर्माण भइसकेको छ । त्यसैगरी करिब ६ महिनाअघि तेस्रो चरण अन्र्तगत झण्डै थप १५ किलोमिटर मुल नहर निर्माणका लागि तीन वटा प्याकेजमा ठेक्का सम्झौता भइसकेको छ । महाकाली सिंचाइ तेस्रो चरण अन्र्तगत कैलालीको मालाखेतीसम्म १५१ किलोमिटर मुल नहर आगामी स्न २०२२ सम्म पुरा गरिसक्ने स्वीकृत लक्ष्य रहेपनि नहर निर्माणको काम कछुवा गतिमा चलिरहेको छ ।

हाल निर्माण भएको १३ किलोमिटर मुल नहरको शाखा नहर विस्तार गरी केही बर्षपछि नहरमा आउने पानीले ब्रह्मदेवक्षेत्रको करिब ३ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा सिंचाइ सुविधा पुग्ने छ । आर्थिक बर्ष २०६३÷०६४ देखि सिंचाइको नहर निर्माण शुरु भएको हो । उक्त आयोजना अन्र्तगतको नहर निर्माण भए कैलालीको मालाखेती र कञ्चनपुरको पुरै क्षेत्रफल गरी ३३ हजार ५२० हेक्टर जमिनमा सिचाइ हुनेछ । पहिलो र दोस्रो चरणबाट कञ्चनपुरका ११ हजार ७ सय हेक्टर जमिन सिंचित भएका छन् ।