Wed Aug 17 2022
मुख्य खबर

काठमाडौको ढुङ्गेधारामा फेरि बग्लान त पानी ?

मेनुका लम्साल- काठमाडौं उपत्यकाको अधिकाशं स्थानमा पानीको स्रोतका रूपमा रहेको ऐतिहासिक ढुंगेधारा लोप हुने अवश्थामा पुगेका छन् । बढ्दो शहरीकरण, अव्यवस्थित सडक विस्तार,पानी आउने मुलको सरसरफाई तथा संरक्षण नगरिनु र ढुङ्गेधाराप्रति सरोकारवालाहरुको ध्यान नजानुले यसको पहिचान हराउँदै गएका छन ।

अझ ढुङ्गेधारा संरक्षणको नाममा कक्रिटको प्रयोग गर्नु तथा यसका आसपासका जग्गा भू–माफियाको कब्जामा परी त्यसलाई उजाड बनाइँदा पानीका मुहान सुक्दै गएका छन । जसका कारण उपत्यकाका अधिकाशं ढुङ्गेधारा पानीविहिन अवश्थामा रहेका छन् ।

यससँगै पछिल्लो समय उपत्यकामा पानीको अभाव जटिल समस्याको रुपमा रहेको छ । विगतका वर्षहरुमा सबैजसो ढुङ्गेधाराहरुमा पानी आउने गरेको भए पनि पछिल्लो वर्ष यता ती ढुंगेधाराहरुमा पानीको समस्या हुन थालेको स्थानीयको भनाइ छ ।

ऐतिहासिक महत्व बोकेका त्यस्ता ढुंगेधाराहरुमा सदाबहार रुपमा पानी आउने र वर्षाको समयमा राम्ररी पानी बग्ने निकास बनाउनु पर्ने स्थानीयको माग छ ।

पुरातत्व विभागका अनुसार उपत्यकाभित्र ३९४ वटा ढुङ्गेधारा रहेका छन् । केही समय अघिसम्म उपत्यकामा मुख्य पानीको स्रोतका रूपमा रहेका ढुंगेधारा पछिल्लो समय धमाधम सुक्न थालेसँगै बेवारिसे बन्दै गएका छन् ।

स्थानीयले प्रयोग गर्दै आएका ढुंगेधाराहरु एकाएक गर्दै सुक्न थालेपछि पानीको संकट समेत पैदा भएको स्थानीयको भनाई छ । तर साँस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी पाएका पुरातत्व विभाग भने त्यस विषयमा अनविज्ञ छन ।

ढुङ्गेधारामा पानी ल्याउने दायित्व आफ्नो नभएको भन्दै संरक्षण र सरसफाईका कामहरु मात्र गरिरहेको पुरातत्व विभागले बताएको छ ।

विगतका वर्षहरुमा ढुङ्गेधारा संरक्षणमा चनाखो बन्दा उपत्यकामा पानीको अभाव नभएको जानकारहरुको भनाइ छ ।

पछिल्लो समय अधिकांश ढुंगेधाराहरु सुख्खा अवस्थामा पुगेपछि विस्तारै पानीको हाहाकार बढेको उनीहरुले बताएका छन । तर यस्ता ढुंगेधाराहरुमा पुरानो मुलबाटै पानी ल्याएर पुरानै ढङ्गबाट सञ्चालन गर्न भने सम्भव नरहेको विभागले जनाएको छ । त्यसको सट्टा वैकल्पिक उपायबाट केही स्थानका ढुङ्गेधारामा पानी ल्याउन सकिने विभागको भनाई छ ।

ऐतिहासिक महत्व बोकेका यस्ता ढुंगेधाराहरुमा सदाबहार रुपमा पानी आउने र वर्षाको समयमा राम्ररी पानी बग्ने निकास बनाउनु पर्ने स्थानीयको माग छ । ती ढुंगेधारा संरक्षणका लागि सम्बन्धित निकाय र सरोकारवालाहरुले समेत आवश्यक पहल गर्न आवश्यक देखिएको छ ।